Nieuws

Kerstpakketten

Uit de vele volksgebruiken met en rond Kerstmis blijkt de grote populariteit van dit feest. De hedendaagse kerstviering is een mengelmoes van heidense en christelijke gewoontes. Hoewel er door de jaren heen nieuwe volksgebruiken ontsproten, bleven tal van heidense gewoontes voortbestaan. Twee van de voornaamste oude kerstrituelen die we ook heden nog kennen, zijn het versieren van de kerstboom en het schenken van kerstpakketten Andere gewoontes, zoals het binnenhalen en verbranden van een groot houtblok, hebben de tand des tijds niet doorstaan. Als substituut van dit joelblok kennen we vandaag onze overheerlijk gebakken kerststronk met marsepein en namaakhulst erop. Het hoeft geen betoog dat de kerstboom het meest verweven is met kerst Een kerst zonder kerstboom is volgens velen geen echte kerst De kerstboom is dan ook in de 21ste eeuw niet weg te denken uit de huiskamer en is alomtegenwoordig in het straatbeeld. En toch heeft deze boom weinig of niets met Christus te maken. Vandaar dat de kerstboom lange tijd door de kerk verguisd geweest is als heidens symbool. Met andere woorden, als we een spar kopen om hem thuis te versieren, doen we feitelijk aan oude heidense boomverering.
In het verleden was de boom bij vrijwel alle volkeren een uitermate geschikt symbool voor de vruchtbaarheid en de bron van alle levenskracht. Reeds in de Oudheid associeerde men de bomen met goden. Zo hoorde de laurier Apollo toe, de mirte Venus en de eik Jupiter. Bij de Germanen was het niet anders. Zij kenden ook goddelijke eigenschappen toe aan natuurelementen zoals bronnen en bomen. Druïdische priesters voltrokken allerlei bezweringen en rituelen rond heilige bomen. Een boom aanraken betekende zoveel als eerbied uitdrukken voor de goden. Zo kon men hun een gunst vragen of bedanken voor een in vervulling gegane wens. Deze boomverering - even oud als de mensheid zelve - ging zelfs zover dat bomen beschouwd werden als levende wezens. Werd een boom geveld, dan vroeg men de boomgeest om vergeving. Ook in onze contreien bestond daarenboven het geloof dat kwalen en ziekten genezen konden worden door ze vast te spijkeren aan een boom. Koorts werd aan een boom vastgebonden met een wis stro, een kousenband of een rood lint. Hetzelfde gold voor tandpijn: men moest aan een boom een rood lint bevestigen, om zich dan zonder omkijken zo snel mogelijk uit de voeten te maken. Hieruit vloeide tevens het bijgeloof voort om hout af te kloppen, wat zelfs een populair gezegde werd. Wanneer men levensbedreigende vragen dient te beantwoorden, zich ondoordacht over iets uitlaat of een al te overmoedige uitspraak gedaan heeft, schijnt er maar één remedie te zijn: hout. Het neemt de boze geest op, zendt deze regelrecht de grond in en neutraliseert een onbezonnen en al te overmoedige uitlating. Hout vastnemen is dus een superstitie die voortspruit uit heidense, prechristelijke tijden. Afkloppen heeft evenwel ook christelijke wortels. Het geloof wil immers dat Jezus ter dood gebracht werd op een houten kruis. Na overmoed werd een houten kruis aangeraakt, als herinnering aan het feit dat Jezus ons opriep tot nederigheid.